18. februar 2018

Kort om: Med blodig forsett av Graeme Macrae Burnet

Press 2018
301 sider

Lånt ebok eBokBib

Romanen Med blodig forsett vart nominert til Man Booker-prisen i 2016. Undertittelen er "Dokumenter vedrørende tilfellet Roderick Macrae" og det er ei bok som tangerer mange ulike sjangrar. Det er ein historisk kriminalroman framstilt som ein dokumentar eller true crime. Boka er i tillegg ei oppvekstskildring, eit rettsdrama og inneheld dessutan visse psykologisk thriller-element.

Me befinn oss i Skottland og året er 1869. 17 år gamle Roderick "Roddy" Macrae er sikta for - og har tilstått - eit blodig trippeldrap. Guten tilhøyrer ein fattig leilendingsfamilie, men er lynande intelligent. Kva kan ha fått han til å begå ugjerninga? Den oppnemnde forsvararen satsar på å kunna bevisa at Roddy er sinnssjuk - og slik redda han frå galgen. Medan han sit varetektsfengsla skriv Roddy utførleg om sin eigen bakgrunn og gir si grunngjeving for at han har utført drapa. Denne "redegjørelsen" utgjer hovudinnhaldet i boka. Andre personar; vitner og sakkyndige, kjem også til orde - og me får eit innblikk i avhøyr, protokollar og rapportar - i tillegg til sjølve rettssaka.

Forteljinga er tragisk. Roddy er ein gut nesten utan vener og heilt utan framtidsutsikter trass i at han utvilsamt har talent. Familien Macrae består av Roddy, systera Jetta, to små tvillingar og ein dyster og strengt religiøs far. Mora har døydd i barselseng for omlag eit år sidan og dei er alle sterkt prega av sorg, sakn og strev. Urimelege krav frå godseigar og godsforvaltar, ein vrang nabo og ein brutal og maktglad lokal konstabel fører til ytterlegare vanskar for familen.

Roddy sitt partsinnlegg, som altså er det mest sentrale i forteljinga, er skrive i eit omstendeleg og snirklete språk. Dette truleg for å framheva tidsbiletet og det historiske. Det er forsåvidt greit, men ikkje heilt truverdig - og det gjer boka noko tunglest. Det gjer elles inntrykk å lesa om haldningane dåtidas "ekspertar" hadde til kriminelle og lovbrytarar. Ut frå dagens syn er det heilt grotesk.

Med blodig forsett er ein uvanleg krim med mange lag - ei bok som utfordrar både lesaren og sjangeren. Forteljinga er interessant, lærerik og gripande og lagt til eit fascinerande landskap. Stemninga er ganske dyster og det ligg ei underliggjande uvisse og spenning heile vegen: Snakkar Roddy sant? Er han ærleg med seg sjølv? Er han tilrekneleg? Kjem han til å bli dømd - og hengd?
Eg likte boka - egentleg, men føler ved avslutta lesing at enkelte handlingstrådar vart hengande i lause lufta. Dei manglande avklaringane trekker ned heilskapsinntrykket og er årsaken til at eg ikkje gir toppkarakter.

Andre bloggmeiningar:
Den har jeg lestTones bokmerkeBeathes bokhjerteEbokhylla miSå rart

16. februar 2018

Biolesesirkel: Bernt Rougthvedt om Abelone Kristensen

Tema for årets fyrste runde i Moshonistas biografisirkel er Uoppdragne piker. Eg valde meg Bernt Rougthvedt si bok om den legendariske Abelone Kristensen; Saken mot Abelone.

Abelone Konstance Kristensen (1858 - 1920) var "kjendis" i Kristiania for vel hundre år sidan. Ho eigde eit etablissement i Karl XIIs gate på Vaterland der kjøp og sal av både det eine og det andre gjekk føre seg. Vaterland var eit belasta og overbefolka slumområde på den tida og både gauking (produksjon og sal av brennevin), bondefangeri, prostitusjon og anna kriminalitet florerte. Då Abelone sin ektemann Lauritz vart drept av ein kunde i 1893 førte det til stor oppstandelse og mykje oppstyr - og det vart i ettertid av hendinga dikta opp ulike legender og myter rundt Madam Kristensen.

Bernt Roughtvedt har i arbeidet med denne boka gravd i gamle arkiv og dokument for å prøva å gjera greie for sanninga. Abelone skal ha vore ei staseleg kvinne og var sikkert ein karismatisk person og ein fascinerande skikkelse som gjorde inntrykk på folk (menn) som møtte henne.

Ein kan finna mykje saftig og pirrande stoff i samband med Abelone og hennar aktivitetar, - men det er klart; det er mykje tragisk óg. Medan ein les tenkjer ein på alle dei vanskelege sosiale problema som fanst i visse deler av hovudstaden. Det var stor klasseskilnad på den tida - noko som viser att i dei rettssakene som Abelone vart involvert i: Mannen som drap Lauritz Kristensen vart frikjend. Medan Abelone ei tid seinare vart dømd for "rufferi og horehushold" - og måtte sona for det.

Dessverre er boka Saken mot Abelone skuffande svak, etter mi meining. Oppramsingar av namn og saker og mykje sitat gjer innhaldet mindre interessant og engasjerande enn det kunne ha blitt. Det er også lite biografisk materiale. Det skuldast delvis at Abelone ynskte å halda bakgrunnen sin og privatlivet sitt skjult, noko som har ei logisk forklaring; mor hennar var prostituert og Abelone vart fødd på Tukthuset. Ho vaks opp i ein fosterfamilie og byrja sjølv med sal av sex i ung alder. Seinare etablerte ho både butikkar og serveringsstader samstundes som ho opererte som bordellmamma og "rufferske" (kvinneleg hallik). Mykje tyder på at ho prostituerte seg i fleire tiår. Det er sannsynleg at ho i løpet av denne tida må ha gjennomgått abortar, pådratt seg kjønnssjukdommar og opplevd valdsepisodar.

Eg tykkjer forfattaren har gjort for lite ut av det kjeldematerialet han har hatt til rådvelde. Han skal imidlertid ha ros for at han har ei balansert framstilling av Abelone. På den eine sida var ho ei kynisk forretningskvinne som utnytta andre vanskelegstilte kvinner. På den andre sida vart ho urettferdig og urettmessig behandla av omverda.

Lydboka vart tilgjengeleg på Storytel for kort tid sidan og har ei speletid på kun 5 og ein halv time. Opplesar Cathrin Gram les heilt greit, men litt seint.

12. februar 2018

Vinterlesing 2018

Eit nytt samleinnlegg - der alle forfattarane tilfeldigvis har førenamn på J: John, Jussi, Jonas og Jan. Ein brite, ein danske og to svenskar. Ingen av bøkene vart spesielt minneverdige leseopplevingar, men dei er heller ikkje dårlege.


Spionenes arv av John le Carré

Cappelen Damm 2017
Speletid 7:32, lånt lydbok biblioteket

Spionenes arv har elegant språk, gode miljøskildringar og vart for meg eit nostalgisk gjensyn med spionroman-sjangeren. Le Carré er blitt 86 år og eg er imponert over at han framleis held koken. Dette er eit framhald (eller rettare sagt ein opptakt til) den kjende spionromanen Spionen som kom inn fra kulden.

Det flotte seksar-terningkastet til Tom Egeland i VG gjorde at eg skrudde opp forventningane mine. Eg er enig i at det er ei bra bok og at det er eit artig/interessant gjensyn med George Smiley, men for meg vart det ingen innertiar. Eg forsto ikkje slutten heilt, og det frustrerer meg. Kanskje er det meininga at det skal enda på ein uforståeleg/uforklarleg måte, kanskje er det meg.
Terningkast 4, mest for nostalgien si skuld.


Hun takket gudene av Jussi Adler-Olsen

Aschehoug 2017
747 sider, papirbok fått i gåve

Den elles så dyktige bokanmeldar Elin Brend Bjørhei gav denne terningkast 2 i VG, og boka har også blitt slakta frå fleire andre hald. Eg skjønnar ikkje dei dårlege kritikkane, for sjølv tykte eg denne var både underhaldande og medrivande.

Men eg er sjølvsagt enig i at boka er altfor omfattande. Eg har spurt meg sjølv om boka kanskje kunne blitt dobbelt så god om ho hadde vore halvparten så lang..?

Mesteparten av handlinga er lagt til Nederland, men har avstikkarar til mange andre område på kloden - spesielt Indonesia. Stikkord elles for boka: Utallige synsvinklar, to interessante hovudpersonar, underfundig humor, skarpe karakteristikkar av både folk og miljø, tidvis rotete, tidvis langtekkeleg, men gjennomgåande veldig spennande.
Konkluderer også her med terningkast 4.


Helikopterranet av Jonas Bonnier

Lydbokforlaget 2017
Speletid 11:24, lånt lydbok biblioteket

Etter ein veeeldig treg start tek det seg gradvis opp - og mot slutten er det brukbart engasjerande. Forfattaren brukar litt for god tid og litt for mange detaljar for å informera om situasjonen og dei ulike karakterane i byrjinga av romanen. Det er ikkje nødvendig å gå såå grundig til verks når ei historie skal byggast opp, meiner eg.

Boka byggjer på faktiske hendingar og har dokumentariske trekk, men er også ein slags thriller. I samband med skildringa av sjølve ranet det ein del action.
VG's Hovdenakk gav terningkast 5 - også det er uforståeleg for meg; eg landar på terningkast 3.



1968 av Jan Guillou

Vigmostad Bjørke 2017
462 sider, lånt ebok eBokBib

I det legendariske året 1968 heitte det framleis Sovjetunionen, Tsjekkoslovakia og Vest-Tyskland. Året i stikkordsform: Kald krig, Prahavåren, Vietnamkrig, drapa på Martin Luther King og Robert Kennedy, demonstrasjonar, ungdomsopprør og radikalisering. Hovudperson er den same som i Ekte amerikanske jeans; Eric Letang - og han vart som alle andre prega av desse hendingane. Han møter enkelte store utfordringar som nyutdanna jurist sidan han har venstreradikale sympatiar - og overklassebakgrunn.

Lauritzen-familien er blitt stor og har greina seg ut - men framleis lever ein av "dei opprinnelege" brødrene. 1968 byr på gode tidsbilete og er både interessant og lærerik, - men med tanke på kor dramatisk året var, er boka overraskande tam. I sjuende avsnitt av Det store århundret går Jan Guillou litt på tomgang: Det blir meir ei oppramsing enn ei forteljing. Terningkast 3+.

8. februar 2018

Bokhyllelesing: Afrodites basseng av Gert Nygårdshaug

Tema for fyrste runde i bokhyllelesing 2018 er gul bok. Eg fann dermed fram den aller gulaste boka eg eig; Afrodites basseng. Boka skulle egentleg ha blitt lest i samband med ein tidlegare runde, men av ulike årsaker vart det ikkje noko av den gongen.

Afrodites basseng er tredje og siste del av Mino-trilogien. Den startar med den velkjende Mengeles Zoo og held fram med Himmelblomsttreet. Eg likte begge svært godt og er i det heile ein stor tilhengar av Gert Nygårdshaug sitt forfattarskap. Afrodites basseng vart utgitt fyrste gong på Cappelen forlag i 2003.

- - - - - - - - - -

Juritzen 2014
488 sider

Kjøpt papirbok 

Medan store deler av handlinga i Mengele Zoo og Himmelblomsttreet foregår i Sør-Amerika, er handlinga i Afrodites basseng innleiingsvis lagt til velkjende nygårdshaugske trakter; til områda i Nord-Østerdalen som me m.a. kjenner att frå Prost Gotvins geometri. Men - me befinn oss samstundes i ein ørken ein eller annan plass i Nord-Afrika saman med den unge kvinna Ooni som flyktar frå noko grusomt til... kva?

Hovudperson er forstmannen og biobotanikaren Jonar Snefang. Saman med sonen Erlan har Jonar trekt seg tilbake frå eit uroleg samfunn og dei lever fredeleg og stille på ei seter, kun med sporadiske besøk av piloten Mino og budeia Hildra. Far og son har eit rørande nært forhold. Sonen tilbring dagane med å fiska og bada og faren driv med vitenskapelege eksperiment. Så ein dag skjer det noko ubegripeleg og urovekkande: Skogen og trea er i ferd med å veksa ukontrollert og spre seg i eit unaturleg høgt tempo. Mykje tyder på at ein katastrofe av ufattelege dimensjonar er i ferd med å utvikla seg.

Boka handlar elles om ei gammal kiste med eit merkeleg innhald, Gotvin Soleng sine teoriar, eit avansert puslespel, den franske forfatteren og krigsflygaren Antoine de Saint-Exupéry, eit kloster ved Gardasjøen og Ooni sine opplevingar og påkjenningar i ørkenlandskapet - for å nemna noko.

Stort meir skal ikkje røpast om sjølve handlinga. For enkelte kan det eg har nemnt over virka forlokkande og interessant, men eg har full forståing for dei som tykkjer at dette virkar sært og forvirrande. Det som er sikkert er at Gert Nygårdhaug er ein heilt spesiell forfattar som skriv heilt spesielle historiar. Her vert mytologi, vitenskap og filosofi sett i samanheng med faren for eit fullstendig økologisk, teknologisk og samfunnsmessig samanbrot på jorda. Så truverdig og realistisk er det ikkje; dette er meir ei form for avansert eventyr og moderne fabel.

Nygårdshaug sine bøker er ofte ei utfordring for lesaren og lesaren sin fantasi. Afrodites basseng er ei finurleg, fantasifull og til tider grotesk forteljing skriven på sedvanleg elegant, originalt og pludrande Nygårdshaug-vis. Det er sparsamt med punktum; setningane er likevel lesbare sidan det finst både komma, kolon, semikolon og spørsmålsteikn innimellom - slik at lesaren får nokre korte pustepausar. Innimellom dukkar det dessutan opp ein forfattar i forteljinga; heilt plutseleg og gjerne midt i ein setning.

Vanlegvis er ikkje eg noko glad i å lesa om telepatiske evner og overnaturelege fenomen. Eg tykkjer heller ikkje noko om fantasy, dystopiar eller postapokalyptiske bøker. Ein kan sei at Afrodites basseng touchar innom alt dette og at det då er overraskande at eg likar boka. Det som gjer at eg finn handlinga i boka "akseptabel" er måten Nygårdshaug skriv på: At han viser hjertevarme og omtanke for karakterane sine. At han syner humor, kunnskap og forteljarglede. At han går sin eigen veg og gir blaffen i kva andre gjer og meiner.
Økologi og klima- og miljøvern er hjertesaker for forfattaren - og denne boka er som dei to andre Mino-bøkene og Chimera eit bidrag til dette.

3. februar 2018

Bokomtale: Mørkets blod av Roar Sørensen

Asiaforlaget 2017
312 sider
Kjøpt ebok

Eg les forholdsvis mykje ny krim og ser på meg sjølv som rimeleg oppdatert når det gjeld norsk krimlitteratur, men Roar Sørensen sin nye kriminalroman hadde gått "under radaren" for meg. Boka kom ut i november i fjor og fyrst no nyleg vart eg merksam på Mørkets blod.

Boka stadfestar det inntrykket eg fekk då eg las Magellans kors og Smertens Aveny: Roar Sørensen skriv betre enn dei fleste andre norske krimforfattarar. Han har jobba mykje som oversetjar og har t.d. omsett bøker av forfattarar som Robert Ludlum, Clive Cussler og David Baldacci. Her har han nok plukka med seg ein del inspirasjon og tips som han har brukt i sine eigne bøker.

Mørkets blod er tredje bok der antihelten Stein Inge Olsen - Stingo - er hovudperson og forteljarstemme. Som dei føregåande bøkene er denne gjennomarbeida, gjennomtenkt, velkomponert og velskriven. Handlinga er som tidlegare lagt til Filippinene, der Stingo (og forfattaren) er busett - og alt frå fyrste side skjønnar ein at dette kjem til å bli ei drivande og spesiell leseoppleving.

Omslaget er som ein kan sjå; mørkt - og det same er handlinga og stemninga i denne boka; bekmørk. I den grad det er nytta humor er den også mørk; ravnsvart. Ramma rundt forteljinga er realistisk, truverdig og forferdeleg. Det er jul, men det er lite som minner om julestemning, bjelleklang og julegleder i dei fattige bydelane i Manila. Nei, her er det snakk om fattigdom, vald, rusmisbruk og elendige butilhøve.

Roar Sørensen skildrar den filippinske hovudstaden på denne måten:
"Manila slynget seg rundt ham som en virvel av glitrende morild. En uformelig masse av stål, glass, betong og asfalt som hadde bredt seg milevis i alle retninger, med millioner av nerver, årer og celler som alle forsøkte å holde den sammen, uten å lykkes. Flere steder hadde byen vokst så fort og ukontrollert at det hadde resultert i store svulster. Der årene var tette av avfall. Der nervene hadde sendt sine siste signaler. Der cellene for lengst hadde gitt opp håpet om å vokse sammen til noe friskere og sterkere."
Romanen handlar om at Joshua, sonen til Stingo, er sakna - og truleg kidnappa. Jakta på sonen og på kidnapparane fører Stingo til slumstrøka i Manila og her støyter han på mange skakkøyrde og spesielle karakterar: Ein gammal blind banjospelar, ein unggut med amputerte armar, ein annan unggut med rabies, ein einbeint mekanikar - for å nemna nokre få. Tilfeldigvis vert Stingo nesten-vitne til eit drap på ein heilt spesiell person - noko som fører til at han vert mistenkt for å stå bak dette drapet. Kven kan Stingo venda seg til med tanke på den situasjonen han no har hamna i? Ikkje politi og andre myndigheiter; desse er slett ikkje til å stola på. Men "nokon" veit - både om Joshua si forsvinning og om drapet, men er det nokon som kjenner til heile samanhengen og heile sanninga? Til fleire opplysningar Stingo (og lesaren) får, til meir forvirrande ser biletet ut til å verta. Stingo står framfor store utfordringar, på mange ulike plan, og det store spørsmålet er heile tida: Klarar han å finna sonen sin - i tide? Kor langt er Stingo villig til å gå? Kor djupt ned i elendigheiten er det muleg å nå?

Dette er i korte trekk sjølve kriminalgåta i Mørkets blod, men det er ei bok som handlar om ganske mykje anna. Fyrst og fremst er det dei levande miljøskildringane som gjer dette til meir enn ein vanleg kriminalroman. Til tider er det skremmande, rystande, ubehageleg og ekkelt, men samstundes; lærerikt og - på ein litt bisarr måte; fascinerande. Det handlar om det Stingo opplever og ser, om tankane, smertene og frustrasjonane hans - og om den grotesk svære byen med dei ufattleg mange triste skjebnane ein kan finna der. Eg tenkjer spesielt på barna - på alle dei små og heimlause som søv og lever på tilfeldige stader og som risikerer å bli utsette for vald, misbruk, overgrep - og det som verre er. Det er litt spesielt at det gjennom heile boka vert vist til mengdene av boss, avfall, søppel, rusk, rask, skrot, søle, gjørme, skitt og lort. Samt alle laushundane, rottene, kakerlakkane, termittane og anna kryp. På den måten får ein eit innblikk i kor kaotisk, farefull og skitten tilværet i slummen er.

Mørkets blod fortel ei dramatisk og gripande historie. Mykje av handlinga er tildels symbolsk og viser til ulike bibelske historiar og personar. Etter mitt syn er det bibelske og symbolske noko påklistra og merkeleg, men eg aksepterer det og er nøgd sidan lesaren får ei tilfredsstillande løysing og forklaring på det heile til slutt. Det eg set mest pris på med boka er det mangfaldige og originale persongalleriet, det eksotiske miljøet og at handlinga er så fullstendig uforutsigbar.

Mørkets blod er brutal og dyster, intenst spennande og uhyre velskriven. Anbefalast til alle som vil lesa ei krimforteljing utanom det vanlege.

Andre bloggmeiningar: Boktimmy

31. januar 2018

Oppsummering januar 2018

Påbyrja i desember, fullført i januar:
Mo Hayder - Ulven - Britisk krim - Kjøpt papirbok
Frank McCourt - Engelen på det sjuende trinn - Irsk-amerikansk biografisk roman - Kjøpt lydfil

Lest i januar:
Peter May - Lewismannen - Britisk krim - eBokBib
Ann Cleeves - I løse luften - Britisk krim - eBokBib
Jussi Adler-Olsen - Hun takket gudene - Dansk thriller - Papirbok fått i julegåve
Jan Guillou - 1968 - Svensk roman - eBokBib
John le Carré - Spionenes arv - Britisk spenningsroman - Lydbok lånt biblioteket

Påbyrja i januar, fullførast i februar:
Gert Nygårdshaug - Afrodites basseng - Norsk roman - Kjøpt pocket (OTS)
Roar Sørensen - Mørkets blod - Norsk krim - Kjøpt ebok

Langlesing - påbyrja i november:
Yuval Noah Harari - Sapiens. En kort historie om menneskeheten - Israelsk - Populærvitenskap/dokumentar - eBokBib

  • 2 papir, 2 lyd, 3 ebøker
  • 4 lånt, 2 kjøpt, 1 fått
  • 5 krim/thriller, 1 biografisk roman, 1 historisk roman
  • 4 britiske, 1 dansk, 1 svensk, 1 irskamerikansk
  • 2 kvinner, 5 menn
  • "Nye" forfattarar: McCourt

Denne månaden har eg stort sett vore heldig med dei bøkene eg plukka ut; dei fleste har stått til forventningane mine. Eg vart rett nok bittelitt skuffa over 1968, men eg ser likevel fram til neste avsnitt av serien om 'Det store århundret'.
Eg las nesten ikkje norske bøker i januar. Det er uvanleg, og skuldast nok at det vart overdose norsklesing mot slutten av fjoråret. Eg er i ferd med å komma over overdosen no og startar februar med 2 x norsk.

Lesemål:
Årets fyrste murstein er fullført; Hun takket gudene er på 747 sider.
Eg har definert Engelen på det sjuende trinn som biografi sjølv om det egentleg er ein biografisk roman/ erindringsroman. Denne boka vart utgitt fyrste gong i 1996, så eg kan også kryssa av for punktet som gjeld "oldtidsbøker". McCourt er dessutan ny for meg - og dermed vart det trippelkryss med Engelen :-)

7/100 bøker totalt
1/8 mursteinar (over 600 s.)
0/25 norske utgitt 2018
1/12 utgitt før 2000
1/10 biografiar
0/15 annan sakprosa
0/6 frå bokhylla
3/40 bokomtalar
1/30 "nye" forfattarar
0/20 Storytel 

30. januar 2018

Favorittforfattarar: N og O

Bokstavane N og O har lite å by på av favorittar for meg, så difor vert det berre ein frå kvar.


Foto: Dramatiker.no

Nils Nordberg

Norsk forfattar, oversetjar, kriminallitteraturekspert og radioteaterinstruktør f. 1942.

Det Nils Nordberg ikkje veit om kriminallitteratur er ikkje verdt å vita. Gjennom bøker og radioprogram har han synt entusiastisk interesse, enorme kunnskapar og kloke refleksjonar rundt dette med krim. Sjølv om han no er pensjonist er han stadig aktiv med bokprosjekt.

Nordberg har redigert og skrive forord til fleire antologiar, t.d. De nye krimheltene og Mørkets gjerninger. Saman med Klaus Hagerup skreiv han Siste akt, ein kriminalroman med handling frå teatermiljø.

Stemma til Nils Nordberg er djup og gjenkjenneleg - sjølv tenkjer eg automatisk "radioteater" når eg høyrer stemma hans i reklameinnslag, som kommentator, i radiointervju eller i lydbøker.




Foto: Samlaget.no

Olav H. Hauge

Norsk lyrikar og omsetjar 1908 - 1994.

Ein av våre kjæraste og mest særmerkte lyrikarar. Dikta hans vert ofte siterte og framførde i ulike samanhengar. Hauge var ein diktar som fekk sagt mykje med få ord, noko han syner i det diktet som vart kåra til Noregs beste dikt gjennom tidene:

Det er den draumen


Det er den draumen me ber på
at noko vedunderleg skal skje,
at det må skje –
at tidi skal opna seg
at hjarta skal opna seg
at dører skal opna seg
at berget skal opna seg
at kjeldor skal springa –
at draumen skal opna seg,
at me ei morgonstund skal glida inn
på ein våg me ikkje har visst um.


To andre fine Hauge-dikt som betyr mykje for mange er "Din veg" og "Under bergfallet".

- - - - - - - - - - -

23. januar 2018

Bokomtale: Engelen på det sjuende trinn av Frank McCourt

Lydbokforlaget 2006
Speletid 15:01
Opplesar: Lasse Kolsrud
Originaltittel: Angela's Ashes
Kjøpt lydfil

Frank McCourt vart fødd i New York i 1930, men vaks opp i slumstrøket i den irske byen Limerick. Som nittenåring flytta han attende til USA der han skaffa seg utdanning og arbeidde som lærar i mange år. Han var pensjonist då han debuterte som forfattar med denne boka i 1996. Boka vart ein suksess; McCourt vart tildelt både National Book Critics Circle Award og Pulitzerprisen. 

Engelen på det sjuende trinn er ein biografisk roman der McCourt skildrar ein vanskeleg oppvekst i ein lutfattig heim i det lutfattige Limerick. I 1999 kom oppfølgjaren Ja så menn ('Tis) som handlar om livet hans etter at han flytta til USA og i 2005 kom den tredje boka Lærer'n (Teacher man) som handlar om yrkeslivet hans.
Frank McCourt døydde i 2009.

Boka er visstnok kjent, men sjølv hadde eg aldri høyrt om verken boka eller forfattaren før eg tilfeldigvis kom over lydboka i romjula. Ein kjapp titt på forlaget sin omtale gjorde meg nysgjerrig og forventningsfull - og det er altså litt av ei forteljing. Engelen på det sjuende trinn er nok ei av dei mest hjerteskjerande, lærerike, underhaldande og fengslande erindringsbøkene eg nokon gong har lest.
Selvfølgelig var det en ulykkelig barndom: Lykkelige barndommer er ikke mye å samle på. Verre enn normalt ulykkelig barndom er en ulykkelig irsk barndom, og enda verre en ulykkelig irsk-katolsk barndom.
Slik innleier McCourt forteljinga om barndommen sin - og ein skjønnar at humoren - eller rettare sagt galgenhumoren - er ganske vesentleg i denne forteljinga. Forteljarstemma er naiv og direkte sidan me ser det heile frå barnet Frank sitt perspektiv. Alt som fireåring må Frank, den eldste i søskenflokken, ta ansvar for yngre søsken. Han opplever at tre småsøsken døyr av sjukdom og feilernæring. Dette vert det fortalt om på den same undrande og naive måten som i resten av boka - og det er ein effektiv forteljarteknikk.

Tilværet i familien McCourt var på 1930- og 40-talet prega av fattigdom, alkoholmisbruk, elendige butilhøve, arbeidsledigheit, spebarnsdød og all anna elendigheit: Faren drikk opp lønna/trygda og mora strevar med å skaffa barneflokken nok mat. Det som ein gong fantest av kjærleik og omsorg ser ut til å fordufta etter kvart som tida går og ein ikkje ser noko lyspunkt eller framtidstru. Borna er ofte både skitne, svoltne og frosne. Foreldra har ei viss omsut for borna sine, men Frank og brødrene går ofte for lut og kaldt vatn. Det er difor rørande å lesa om den omsorga brødrene har for kvarandre. Det er også rørande når Frank fortel om kor lukkeleg han er når faren er edru og fortel sine fantastiske historiar om ulike irske heltar.

Frank og søskena gjekk på skule, og som for så mange born i Irland; den katolske kyrkja spelte ei stor rolle i liva deira. Begge desse institusjonane var prega av streng disiplin, harde straffer og "høg" moral. Å vera fattig vart sett på som ei skam. Å vera fattig og i tillegg ha ein arbeidsledig og alkoholisert far var enno meir skambelagt. Frå han er 13 år gammal forsørger Frank seg sjølv med ymse strøjobbar, og etter nokre år har han spart opp såpass mykje at han har pengar til båtbilletten til framtida - til USA.

Engelen på det sjuende trinn er ei bok som gjer inntrykk. Ho er både trist og morosam og det er på alle måtar ei heilt utruleg forteljing. Det er utruleg at Frank og brødrene overlevde og vaks opp. Det er ufatteleg at det er berre 70-80 år sidan dette hende. Og det er ufatteleg at det rundt omkring i verda i dag lever ungar som har det like ille som McCourt-brødrene hadde det den gongen.

Andre bloggmeiningar:
Sidan boka ikkje er av ny dato, har eg ikkje funne så mange bloggomtalar av denne, men les gjerne omtalane til Betraktninger fra en veranda og Buskerud leser.

17. januar 2018

Shetland-serien av Ann Cleeves

Ann Cleeves er ein særdeles produktiv krimforfattar. Ho har faktisk gitt ut 30 bøker på 30 år - og det er imponerande. Ho vart då også tildelt The Diamond Dagger of the Crime Writers' Association i fjor; ein heiderspris for "livslangt kriminallitterært forfattarskap av særleg høg kvalitet". Bøkene i Shetland-serien og serien om Vera har ført til at Cleeves er blitt populær verda over sidan bøkene også har blitt til populære TV-seriar.

TV-seriar og filmar er ikkje noko for meg, heller ikkje om dei byggjer på kriminalromanar som eg har likt. Eg har nett gløtta på Shetland-serien, men ga opp etter kort tid. På same måte som Krister Henriksson er "feil" Kurt Wallander og Bjørn Sundquist er "feil" Konrad Sejer, er Douglas Henshall heilt "feil" Jimmy Perez - for meg. Eg skapar alltid mine eigne bilete av folk og omgjevnader inne i hovudet mitt når eg les - og det blir gjerne fullstendig kræsj når eg ser kva bilete andre har laga.

Eg har for lengst lagt min elsk på krimbøker/-seriar med handling frå små øysamfunn og andre grisgrendte og rurale strøk - og er fascinert av Shetland. Som vestlending føler eg meg litt i slekt med shetlendarane og historisk sett har då også Noreg og Shetlandsøyane hatt mykje samkvem.

Så langt har eg lest seks av Cleeves sine Shetland-bøker. Bøkene er rolege, logiske og velskrivne og inneheld særeigne kultur-, natur- og miljøskildringar, samt truverdige karakterar. Du finn heller ikkje unaturleg oppkonstruerte plott, unødvendig detaljerte valdsskildringar eller sprøyte gale seriemordarar i Ann Cleeves sine bøker. Hovudpersonen Jimmy Perez er introvert, men dyktig og sympatisk. Etterforskaren har sydlandsk utsjånad og muligens spanske anar, noko som i så fall skuldast at eit skip frå den spanske armadaen forliste utanfor Fair Isle i 1588. Utover i serien får Perez store utfordringar, både fagleg og personleg.


Bøkene vert ofte omtala som Shetland-kvartetten, og eg trudde lenge at det då handla om fire bøker. Men det viser seg at det er snakk om to kvartettar og til saman åtte bøker. Dei fire bøkene i den fyrste kvartetten har alle blitt omtalt her på bloggen i samleomtalar: Svart som ravnenHvite netter, Røde knokler og Blått lyn. Tema er fire fargar og fire årstider (som i Johan Theorin sin Øland-serie).

I kvartett nummer to er tema dei fire elementa; vatn, luft, jord og ild - og eg har nettopp lest dei to fyrste (dvs. nummer fem og seks i serien): Dødvann og I løse luften. Cold Earth er enno ikkje oversatt til norsk og den aller siste, som får tittelen Wild Fire, skal etter planen komma ut i 2018. Så det går enno eit par år før eg får fullført heile serien. Det er OK, eg har rikeleg med lesestoff i mellomtida.


Dødvann
Vigmostad Bjørke 2013
346 sider, lånt papirbok biblioteket

Etter dei dramatiske og traumatiske hendingane i Blått lyn, er det på mange måtar ein heilt annan Jimmy Perez me møter i Dødvann. Han har då også ei tilbaketrekt rolle i etterforskinga av drapssaka det vert fortalt om i denne boka.

Cleeves tek opp aktuelle problemstillingar; ein del av handlinga knyter seg til motsetningane mellom dei som ynskjer å ta vare på lokale tradisjonar og dei som søkjer nye tider, nye skikkar og ny teknologi.

Ny etterforskingsleiar og ny interessant karakter er Willow Reeves. Saman med betjent Sandy Wilson og med uformell assistanse frå den sjukmelde Jimmy, skal ho prøva å nøsta opp i ei tragisk og sensasjonsprega sak. Kan drapet på ein ung journalist skuldast opplysningar han har fått tak i - eller er det noko personleg? Talet på gjerningspersonar er avgrensa, og spenning omkring kven den skuldige er - den held seg til siste slutt.


I løse luften
Vigmostad Bjørke 2016
391 sider, lånt ebok eBokBib

I likskap med Dødvann er dette ei stødig og truverdig krimbok. Det er ikkje superspennande, men nervepirrande på ein litt Agatha Christie-aktig måte.

Her er handlinga lagt til Unst, den nordlegaste av Shetlandsøyane og det særprega landskapet ein finn der. Jimmy Perez er back on track, men han treng på nytt assistanse frå Willow Reeves - og ein anar ein viss spenning/tiltrekning mellom desse to. Og unge Sandy, som ikkje er fullt så usikker og hjelpelaus som tidlegare - får han seg dame? Privatliv og kjærleiksliv krydrar ein serie som dette, dersom det då ikkje blir for mykje av det.

Sentralt i handlinga er ei "spøkelsehistorie" som handlar om at ei lita jente "viser seg" for enkelte personar ved enkelte høve. Spøkelsar er ikkje akkurat mi greie, så eg stolar på at Ann Cleeves har ei fornuftig og rasjonell forklaring. Det har ho - og eg vart svært overraska over løysinga på dette mysteriet. Det kan eg lika.

13. januar 2018

Bokomtale: Lewismannen av Peter May

Goliat 2017
310 sider

Lånt ebok, eBokBib

Andre del i Lewistriogien er minst like bra som den fyrste, Svarthuset. På nytt er me tilbake til det barske landskapet på Ytre Hebridene, der vinden piskar og regnet ausar ned på kvite strender, eldgamle kulturminne, steilbratte klippevegger og uendelege myrlandskap. På nytt møter me Fin McLeod, som no er skilt frå Mona, har sagt opp jobben som politietterforskar og flytta attende til barndomstraktene på Lewis.

Historia startar med at det vert funne eit lik av ein ung mann i ei myr. Lokale styresmakter trur fyrst at det dreier seg om eit ualminneleg godt bevart myrlik à la Tollundmannen, men når patologen finn ein Elvis Presley-tatovering på liket skjønnar ein at funnet er mykje yngre enn frå jernalderen. Det viser seg også at den unge mannen ikkje døydde av naturlege årsaker, at han vart begravd i myra på 1950-talet - samt at han var i slekt med Tormod Macdonald, Marsaili sin senile far. For Marsaili og mor hennar er dette eit sjokk og ei stor gåte sidan Tormod ikkje hadde søsken eller andre slektingar i passande alder.

Kven er mannen i myra? Og kven er Tormod - egentleg? Fin vert for ei tid etterforskar igjen og langsamt og møysommeleg finn han puslespelbrikker som kan gi svar på kvar Tormod kom frå og kva som skjedde med han då han var barn. Heile puslespelet vert ikkje klart før i dei aller siste dramatiske sidene av boka. Spora fører både til naboøya Harris og vidare sørover til øya Eriskay, samt til Edinburgh og ein barneheim frå helvete.

Tormod kjem også til orde, og eg er imponert over måten May får formidla kva den gamle mannen føler og tenkjer. Me får innblikk både i dei forvirra "notidstankane" og i dei detaljrike barne- og ungdomssminna hans. Eg tykkjer det er verkeleg vondt å lesa om det Tormod opplevde etter at han vart foreldrelaus som ganske liten; fattigdommen, forakten, mobbinga, mishandlinga, overgrepa. Ein kan sjå at det også finst eit visst nostalgisk lys og romantisk skjær over historia, men det er egentleg ikkje særleg lystig - og lukka varer berre ei kort tid.

Eg har også vondt av Fin og Marsaili. Alt burde liggja til rette for at dei to ungdomskjærestane no kan finna tilbake til kvarandre, men så enkelt er det ikkje. Dei har kanskje begge, kvar til sin kant, opplevd (for) mykje. For Fin handlar det, slik eg tolkar det, om undertrykt lengsel og gjennomgripande sorg. For Marsaili handlar det om mange år med slit, plikter og undertrykking. Og dei er begge prega av tidlegare generasjonar sine haldningar og handlingar.

Skrivestilen er langsam og ettertenksam, men boka har likevel nerve og driv. Peter May skildrar eit samfunn som ikkje berre er herja av vind og uver, men også av sviktande næringsliv og mangelfull styring.
I Lewismannen finst det mange flotte natur- og miljøskildringar, samstundes som ein mellom linjene finn både samfunnskritikk og religionskritikk. May skildrar eit innbydande postkortmotiv på den eine sida - og nadgangstider, fråflytting og fattigdom på den andre sida. Desse motsetningane er interessante og til ettertanke. Når det gjeld religion og kristendom kan ein sei at det som for enkelte betyr truskap, nærleik og tryggleik kan for andre bety vanskar, kontroll og forbod.

Lewismannen er ein kriminalroman som passar også for dei som vanlegvis ikkje les krim. Det er ei gripande forteljing som blir verande i lesaren ei tid etter avslutta lesing. Den siste boka i trilogien, Lewisbrikkene, kjem ut i mars.

Andre bloggmeiningar:
Rose-Marie, Anita